17 Milyar Dolarlık Kalkınma Yolu'nda Finansman Düğümü Çözülüyor: Türkiye ve Irak Temel Prensiplerde Anlaştı

Türkiye ile Irak arasında Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlaması hedeflenen Kalkınma Yolu Projesi'nde önemli bir aşama daha geride bırakıldı. Son haftalarda yürütülen görüşmelerde yalnızca projenin finansmanı değil; hukuki, teknik, finansal ve operasyonel uygulama modeli de somutlaştırılıyor.

Kalkınma Yolu, Irak'ın güneyindeki Büyük Faw Limanı'ndan başlayarak Türkiye sınırına ulaşacak yaklaşık 1.200 kilometrelik demiryolu ve otoyol koridorunu kapsıyor. Yaklaşık 17 milyar dolarlık proje kapsamında demiryolu ve karayolunun yanı sıra enerji ve iletişim altyapılarının da koridor boyunca geliştirilmesi hedefleniyor.

Projenin en kritik başlıklarından biri finansman. Türkiye ve Irak arasında Ağustos ayında yapılan toplantılarda, Irak'ın tahsis edeceği petrol kaynaklarının ekonomik değere dönüştürülerek ulaştırma altyapısının finansmanında kullanılması, finansman akışının sürekliliği ve özel bir proje finansman hesabının oluşturulması ele alındı. Reuters'ın Ağustos ayındaki haberine göre Irak tarafı, projenin bazı bölümleri veya tamamı için 'petrol karşılığı proje' modelini değerlendirdi.

11 Eylül'de Irak Ulaştırma Bakanlığı, Türkiye ile Kalkınma Yolu'nun uygulanmasına ilişkin nihai anlaşma taslağının tamamlandığını açıkladı. Dört gün süren görüşmelere Irak'ın ulaştırma, petrol, maliye ve dışişleri kurumları ile SOMO ve teknik kuruluşların yanı sıra Türkiye'nin ilgili kurumları katıldı; hukuki yükümlülükler, teknik gereklilikler, finansman yapısı, uygulama mekanizmaları, tarafların karşılıklı hak ve sorumlulukları ile proje aşamalarının uygulanması üzerinde çalışıldı. Taslağın ardından süreç hükümet onayları ve resmi imzaya doğru ilerliyor.

Irak tarafının açıklamalarına göre demiryolu projelerine ilişkin tasarım çalışmalarının yaklaşık %90'ı, karayolu çalışmalarının ise yaklaşık %95'i tamamlandı; ilk aşamanın 2029'da tamamlanması hedefleniyor. Koridorun tamamlanmasıyla Körfez → Irak → Türkiye → Avrupa hattının güçlendirilmesi, Asya ile Avrupa arasındaki kara ve demiryolu bağlantısının geliştirilmesi, Irak'ın bölgesel lojistik merkez haline gelmesi ve Türkiye'nin transit taşımacılıktaki rolünün artırılması hedefleniyor. Türkiye ayrıca koridorun bölgesel bir enerji güzergâhına dönüşmesi için de çalışmalar yürütüyor.

Gelinen noktada en önemli konu, projenin nasıl finanse edileceğinin ve uygulanacağının somut sözleşmelere dönüştürülmesi. Hükümet onayları, resmi anlaşmanın imzalanması, finansman hesabının oluşturulması ve uygulama sözleşmelerinin hazırlanması sonrasında proje için fiili sözleşme ve ihale aşamalarının daha görünür hale gelmesi bekleniyor. Kalkınma Yolu, koridor vizyonundan finansmanı ve uygulama mekanizması tanımlanan bir altyapı programına doğru ilerliyor.

🔹 Koridor: Büyük Faw Limanı → Türkiye sınırı · ~1.200 km demiryolu + otoyol · ~17 milyar $

🔹 Finansman: 'petrol karşılığı proje' modeli, özel proje finansman hesabı · Nihai anlaşma taslağı tamamlandı (11 Eylül)

🔹 Tasarım: demiryolu ~%90, karayolu ~%95 · İlk aşama hedefi 2029