TANZANYA’DA 1.000 KİLOMETRELİK DEMİR YOLU PROJESİ İÇİN YENİ ADIM: 5,5 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM GÜNDEMDE

Tanzanya Demiryolları Kurumu (TRC) ile Mısırlı müteahhitlik şirketi Arab Contractors, 16 Ekim 2026’da projenin ön hazırlık ve fizibilite çalışmalarına yönelik mutabakat zaptı imzaladı.

Afrika Altyapı Geliştirme Programı (PIDA) kapsamında da yer alan proje, yaklaşık 1.000 kilometrelik ana hat ve maden sahalarına uzanan bağlantı kollarıyla Tanzanya’nın güneyinde yeni bir lojistik koridor oluşturmayı amaçlıyor.

🔹 PROJENİN TEKNİK KAPSAMI

🔹 Hat uzunluğu: Yaklaşık 1.000 kilometre

🔹 Hat standardı: Standart hatlı demir yolu (SGR)

🔹 Ana güzergâh: Mtwara Limanı – Songea – Mbamba Bay

🔹 Bağlantılar: Mchuchuma kömür sahaları ve Liganga demir cevheri yatakları

🔹 Ana ticaret ekseni: Hint Okyanusu kıyısı ile Nyasa Gölü çevresindeki üretim ve ticaret bölgeleri.

Proje kapsamında yolcu taşımacılığının yanı sıra madenler, tarım ürünleri, yakıt, sanayi girdileri ve genel yüklerin taşınması hedefleniyor.

PIDA’nın proje tanımında yolcu trenleri için saatte 160 kilometreye, yük trenleri için ise saatte 120 kilometreye kadar tasarım hızları öngörülüyor.

🔹 5,5 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM BÜYÜKLÜĞÜ

Afrika Altyapı Geliştirme Programı’nın proje kaydında yatırım maliyeti 5,5 milyar dolar olarak yer alıyor. Afrika Altyapı Veritabanı’nın güncel gösterge tahmini ise yaklaşık 5,6 milyar dolar seviyesinde.

2016 yılı fiyatlarıyla hazırlanan 5,5 milyar dolarlık tahmin, KDV hariç baz maliyeti ifade ediyor. Dolayısıyla güncel maliyetin kesinleştiği veya yatırım bütçesinin onaylandığı söylenemez.

Proje kayıtlarında ayrıca:

🔹 Hazırlık maliyeti: 687,7 milyon dolar

🔹 Sermaye yatırımı (CAPEX): 5,5 milyar dolar

🔹 Güvence altına alınmış finansman: 0 dolar

🔹 İşletme ve bakım için belirtilen toplam maliyet: 110 milyon dolar

bilgileri bulunuyor.

Burada önemli bir ayrım var: 687,7 milyon dolarlık hazırlık maliyeti, proje veri tabanındaki ayrı bir kalemdir; bunun tamamının harcandığı anlamına gelmez. Benzer şekilde, 110 milyon dolarlık işletme-bakım kaydının dönem ve kapsamı açıklığa kavuşturulmadan yıllık gider olarak değerlendirilmesi doğru olmaz.

🔹 MCHUCHUMA VE LIGANGA MADENLERİ NEDEN ÖNEMLİ?

Demir yolunun ekonomik modelinde maden taşımacılığı kritik bir yer tutuyor.

Liganga Demir Cevheri Sahası

Proje kayıtlarında demir cevheri rezervlerine ilişkin 200 milyon ile 2 milyar ton arasında değişen geniş bir tahmin aralığı bulunuyor. Bu aralık, tek başına ekonomik olarak işletilebilir rezerv miktarını göstermiyor; güncel rezerv doğrulaması ve işletme planları gerekiyor.

Mchuchuma Kömür Sahası

Kayıtlarda 159 milyon ton kanıtlanmış ve 377 milyon ton muhtemel değil, çıkarımı henüz kesinleşmemiş kaynak sınıfında değerlendirilen tahmini kömür miktarı belirtiliyor. Bu değerlerin güncel teknik raporlarla doğrulanması önemli.

Bu iki saha, demir yolu için yüksek hacimli yük potansiyeli oluşturabilir. Ancak madenlerin üretime geçiş takvimi, finansmanı ve sanayi tesisleriyle bağlantısı netleşmeden bu potansiyelin kesin taşımacılık gelirine dönüşeceği varsayılamaz.

🔹 ARAB CONTRACTORS’IN ROLÜ VE TAKVİM

İmzalanan mutabakat, inşaat sözleşmesi değil; projenin teknik ve mali açıdan değerlendirilmesine yönelik bir hazırlık anlaşması.

Açıklanan çalışma programına göre:

🔹 İlk ön raporun üç ay içinde hazırlanması bekleniyor.

🔹 Ardından ayrıntılı fizibilite çalışması için dokuz aylık bir dönem öngörülüyor.

🔹 Sonraki dokuz aylık aşamada finansman koşullarını karşılayabilecek proje teklifinin hazırlanması hedefleniyor.

Arab Contractors çalışmaların finansmanını üstlenecek; TRC ise teknik bilgi sağlayacak, ilgili kurumlarla koordinasyonu yürütecek ve hazırlanan çalışmaları değerlendirecek.

Bu aşamaların tamamlanması, demir yolu inşaatının otomatik olarak başlayacağı anlamına gelmiyor. Nihai yatırım kararı, finansman ve uygulama süreçleri ayrıca sonuçlandırılmalı.

🔹 PPP MODELİ VE FİNANSMAN SORUNU

Tanzanya’nın yatırım kayıtlarında proje için kamu-özel sektör iş birliği (PPP) yaklaşımı öne çıkıyor. Daha önce yayımlanan yatırım belgelerinde tasarla, inşa et, işlet, finanse et ve devret modeline dayalı bir yapı da gündeme getirilmişti.

Ancak PIDA kayıtlarında güvence altına alınmış finansman bulunmuyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde en önemli konular şunlar olacak:

🔹 Özel sektör yatırımcılarının projeye ilgisi

🔹 Kredi veren kuruluşların finansman koşulları

🔹 Kamu garantileri ve olası mali yükümlülükler

🔹 Maden ve sanayi şirketlerinden alınabilecek uzun vadeli taşıma taahhütleri

🔹 İnşaat, işletme ve bakım maliyetlerinin gerçekçi biçimde hesaplanması.

Projenin net bugünkü değeri (NPV), mali iç kârlılık oranı (FIRR) ve ekonomik iç kârlılık oranı (EIRR) gibi göstergeleri PIDA kayıtlarında 0,00 olarak görünüyor. Bunlar, doğrulanmış bir ekonomik analiz sonucunda projenin getirisinin sıfır olduğu anlamına gelmez; yayımlanan kayıtta bu göstergeler için hesaplanmış sonuç bulunmuyor.

🔹 BÖLGESEL TİCARET VE LOJİSTİK ETKİSİ

Proje yalnızca Tanzanya’nın iç taşımacılığı açısından değil, bölgesel ticaret bakımından da önem taşıyor.

Mtwara Limanı ile Mbamba Bay arasında kurulacak bağlantının; Malawi ve Mozambik başta olmak üzere komşu ülkelere erişimi kolaylaştırması, Nyasa Gölü üzerinden taşımacılık imkânlarını geliştirmesi ve güney Tanzanya’daki üretim merkezlerini ihracat pazarlarına bağlaması bekleniyor.

Bunun gerçekleşebilmesi için demir yoluna ek olarak limanların, kara yolu bağlantılarının, aktarma terminallerinin ve sınır geçiş altyapısının da geliştirilmesi gerekiyor.