Ankara'nın Su ve Çevre Altyapısında 500 Milyon Dolarlık Yeni Dönem

Ankara'nın gelecek on yıllarını doğrudan ilgilendiren 3 stratejik altyapı projesinde önemli bir eşik daha aşıldı. Ankara Büyükşehir Belediyesi ve ASKİ tarafından yürütülen projeler için yaklaşık 500 milyon dolarlık uzun vadeli dış finansman onayı alındı.

Finansman büyüklüğü; 306,3 Milyon Dolar Ankara Merkezi (Tatlar) Atıksu Arıtma Tesisi, 90 Milyon Dolar Güdül–Beypazarı–Ayaş–Çayırhan (Nallıhan) İçmesuyu Temin Projesi ve 84,4 Milyon Dolar Ankara Metropolkent Su Kayıpları Azaltılması Projesi olmak üzere toplamda yaklaşık 480,7 milyon dolara ulaşıyor. Kamu açıklamalarında bu büyüklük yuvarlak olarak 500 milyon dolar şeklinde ifade ediliyor.

Tatlar'da Kapasite 1,35 Milyon m³/Gün'e Çıkacak

Üç yatırımın en büyük ayağı Ankara Merkezi (Tatlar) Atıksu Arıtma Tesisi. ASKİ verilerine göre tesis bugün 765.000 m³/gün kapasiteyle çalışıyor ve Türkiye'nin en büyük atıksu arıtma tesislerinden biri konumunda. Tesiste yılda yaklaşık 250 milyon m³ atıksu arıtılıyor; oluşan biyogazdan elektrik üretilerek mevcut tesisin enerji ihtiyacının yaklaşık %80–85'i karşılanıyor.

Yeni yatırımla kapasitenin 1.350.000 m³/gün'e çıkarılması ve tesisin ileri biyolojik arıtma sistemine dönüştürülmesi planlanıyor. Böylece kapasite yaklaşık %76 oranında artırılmış olacak. Projenin önemli bir diğer boyutu ise arıtılmış suyun yeniden kullanılması. ASKİ'nin yürüttüğü ayrı bir proje kapsamında arıtılmış suların yeniden kullanımı için proses yapıları, yaklaşık 24 km iletim hattı, araştırma çukurları, sondaj, haritalama ve kamulaştırma çalışmalarının projelendirilmesi öngörülüyor. Yeni Tatlar yatırımıyla arıtılmış suyun yaklaşık 10 bin hektarlık tarım alanının sulanmasında değerlendirilmesi hedefleniyor.

Tatlar Projesinde Uluslararası Finans Kuruluşları Aynı Masada

ASKİ, Tatlar Projesi kapsamında IFC (International Finance Corporation), AFD (Agence Française de Développement) ve AIIB (Asian Infrastructure Investment Bank) ile birlikte çalışıyor. ASKİ'nin yayımladığı ihale dokümanlarında bu üç kuruluşun finansmanının proje kapsamında kullanılacağı açıkça belirtiliyor. Tasarım ve yapım sürecinin ise FIDIC Yellow Book / Design-Build modeliyle yürütülmesi planlanıyor.

Danışmanlık hizmetleri kapsamında yalnızca ihale değerlendirmesi değil; detay tasarım inceleme ve onayı, yapım kontrollüğü ve kusur bildirim süresi dahil denetim hizmetleri de bulunuyor. Öngörülen danışmanlık süresi 4 aylık ihale desteği ile 54 aylık tasarım/yapım kontrollüğünü kapsıyor. Bu nedenle Tatlar Projesi yalnızca büyük bütçeli bir arıtma tesisi yatırımı değil; aynı zamanda Türkiye'de belediye altyapısının uluslararası finansman, çevresel-sosyal standartlar ve uluslararası sözleşme modelleriyle geliştirilmesi açısından da önemli bir örnek niteliğinde.

Güdül–Beypazarı–Ayaş–Çayırhan İçmesuyu Projesi

İkinci yatırım, Ankara'nın batı ve kuzeybatısındaki ilçelerin su güvenliği açısından kritik. Güdül, Beypazarı, Ayaş ve Çayırhan (Nallıhan) çevresinde yeraltı su kaynaklarının kalite problemleri ve zaman içerisinde miktarlarının azalması, mevcut lokal kaynaklarla içme suyu temininde yetersizliklere yol açıyor.

Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi belgelerine göre proje ilk olarak 2022 yılında bütüncül bir çözüm olarak hazırlandı. Başlangıçta JICA finansmanı kapsamında değerlendirilse de mevcut finansmanın iki projeyi birlikte karşılamaması nedeniyle proje JICA kapsamından çıkarıldı. Ardından proje, AIIB finansmanı için yeniden yapılandırıldı. Projenin toplam finansmana esas maliyeti yaklaşık 4,411 milyar TL / 105 milyon dolar olarak belirlenirken, AIIB tarafından yaklaşık 90 milyon dolarlık finansman sağlanması öngörüldü. Meclis belgelerinde finansmanın indikatif olarak 3 yıl geri ödemesiz ve 15 yıl vadeli olması; faiz yapısının ise sabit marj ve SOFR bileşenlerinden oluşması öngörülüyor. Projenin 87 yerleşim yerinin içme suyu ihtiyacının güvence altına alınmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Ankara'nın Su Kayıplarına Karşı Büyük Hamlesi

Üçüncü proje ise Ankara Metropolkent Su Kayıpları Azaltılması Projesi. Yaklaşık 84,4 milyon dolarlık yatırım, yeni su kaynağı geliştirmek kadar kritik bir alana, yani mevcut suyun kaybedilmeden yönetilmesine odaklanıyor. ASKİ'nin daha önce IFC teknik desteğiyle yürüttüğü çalışmalar kapsamında Ankara Metropolitan City Center için Non-Revenue Water Management Strategy hazırlanmış ve su kayıplarının azaltılmasına yönelik strateji geliştirilmişti. Proje kapsamında fiziki su kayıplarının azaltılması, şebekenin verimliliğinin yükseltilmesi, enerji tüketiminin düşürülmesi ve hizmet sürekliliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.

2054 Ankara Master Planı İle Uyumlu

Üç projenin ortak noktası, birbirinden bağımsız yatırımlar olmamaları. Projeler 2054 Ankara Master Planı doğrultusunda hazırlanırken; Ankara'nın nüfus artışı, iklim değişikliği, kuraklık riski, su kaynakları üzerindeki baskı ve gelecekteki altyapı ihtiyacı birlikte değerlendiriliyor. Yatırımların Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından onaylandığı bildiriliyor. Bir tarafta yeni ve güvenilir içme suyu arzı, diğer tarafta mevcut suyun kayıplarının azaltılması; üçüncü tarafta ise atıksuyun daha yüksek standartlarda arıtılması ve yeniden kullanılması. Yani yaklaşık 500 milyon dolarlık paket, Ankara'nın su döngüsünün üç kritik noktasına aynı anda müdahale ediyor.

Bundan Sonraki Kritik Aşama: İhale ve Saha

Finansman onayının alınması önemli bir eşik olsa da yatırımın gerçek anlamda başlaması için bundan sonraki süreç en az finansman kadar kritik. Özellikle Tatlar Projesi için mevcut ihale dokümanlarının ortaya koyduğu FIDIC Yellow Book / Design-Build modeli, uluslararası danışmanlık, teknik yeterlilik, çevresel ve sosyal standartlar ile kapsamlı yapım kontrollüğü gerektiriyor. Önümüzdeki dönemde tasarım ve ihale dokümanlarının tamamlanması, uluslararası ihale süreçlerinin yürütülmesi, EPC / Design-Build yüklenicisinin belirlenmesi, çevresel ve sosyal gerekliliklerin sahada uygulanması, uzun dönemli yapım ve kontrollük süreçlerinin yönetilmesi ile yerli ve uluslararası mühendislik, ekipman ve müteahhitlik firmalarının projeye dahil olması Ankara altyapı piyasası açısından yakından takip edilmesi gereken başlıklar olacak.

Sonuç olarak; Ankara'da yaklaşık 500 milyon dolarlık üç büyük yatırım için finansman kapısının açılması, yalnızca bir kredi onayı değil. Bu paket; su güvenliği, su kayıplarının azaltılması, atıksu arıtma, su geri kazanımı, iklim dayanıklılığı, uluslararası finansman ve uluslararası yapım standartları başlıklarını aynı yatırım programında buluşturuyor. Şimdi kritik aşama, yıllardır hazırlanan bu projelerin ihaleye, sözleşmeye ve sahadaki gerçek yatırıma dönüşmesi. Ankara'nın önümüzdeki 30 yılı açısından önemli bir altyapı yatırım dalgasının başlangıcını izliyor olabiliriz.